‘’Bij mijn huwelijk laat ik mijn achternaam ook wijzigen’’. Dit zijn uitspraken die iedereen wel eens heeft gehoord van familieleden of kennissen die in het huwelijksbootje stappen. Echter is dit vanuit een juridisch invalshoek helemaal niet correct. Bij het aangaan van een huwelijk of geregistreerd partnerschap (hierna: GP) in Nederland wijzigt de geslachtsnaam niet. Beide partners verkrijgen enkel de bevoegdheid om de achternaam van de ander te gebruiken. Dit heet ook wel naamgebruik. Er zijn echter wel landen waar de geslachtsnaam wel wijzigt na een huwelijk. Dit noemt men ook wel naamswijziging. In dit artikel wordt aan de hand van voorbeelden nader toegelicht hoe het naamgebruik en naamswijziging precies zijn geregeld. 

  1. Het naamgebruik in Nederland

Het naamgebruik betreft enkel de manier van aanschrijven van de burger door overheidsinstanties. De eigen naam in de gemeentelijke Basisregistratie Personen (hierna: BRP) blijft ongewijzigd. Op reisdocumenten en/of rijbewijzen moet altijd de eigen naam worden vermeld. De achternaam van de (ex)partner kan er dan bij worden vermeld. Dit is echter optioneel. Het naamgebruik vloeit voort uit art. 1:9 BW. Bij de toepassing van dit wetsartikel wordt er geen onderscheid gemaakt tussen Nederlanders en vreemdelingen. Ieder inwoner van Nederland kan een verzoek tot naamgebruik indienen bij zijn/haar woongemeente. Het naamgebruik kent vier vormen, deze zijn als volgt:

  1. Eerst de naam van de partner, gevolgd door de eigen naam;
  2. Eerst de eigen naam, gevolgd door de naam van de partner;
  3. De naam van uw partner in plaats van de eigen naam;
  4. Behoud van de eigen naam.

Het naamgebruik was traditioneel alleen bedoeld voor vrouwen. Echter is dit met een latere toevoeging van lid 3 aan art. 1:9 BW rechtgetrokken. Ook Nederlandse mannen kunnen voortaan kiezen voor het naamgebruik.

1.1 Twee Nederlanders trouwen in Nederland

Meneer Janssen besluit een huwelijk te sluiten met meneer Smits. Echter wil alleen meneer Smits een naamgebruik. Hij maakt deze wens kenbaar aan de ambtenaar van de burgerlijke stand. Hij heeft hiervoor vier mogelijkheden. Deze zien er zo uit:

  1. Meneer Janssen-Smits
  2. Meneer Smits-Janssen
  3. Meneer Janssen
  4. Meneer Smits

Meneer Smits kiest voor de tweede optie. Na de voltrekking van het huwelijk wil hij voortaan aangeschreven worden als meneer Smits-Janssen. Zijn originele naam blijft echter onveranderd.

  1. De naamswijziging

Een aantal landen waaronder Turkije, Duitsland en Hongarije kennen regelingen die geslachtsnaamwijziging door huwelijk inhouden. Een geslachtsnaamwijziging door verandering in de persoonlijke staat, bijvoorbeeld een huwelijk in het buitenland, kan ook rechtsgevolgen hebben voor een inwoner van Nederland. Dit zal aan de hand van een veel voorkomend geval nader worden uitgelegd.

2.1 Twee vreemdelingen trouwen in het buitenland

Een Turkse vrouw uit Nederland trouwt in Turkije met een Turkse man. Op grond van art. 187 van het Turks Burgerlijk Wetboek (hierna: TBW) verkrijgt de vrouw van rechtswege de naam van de man na het huwelijk. In principe behoudt zij niet haar meisjesnaam. Zij kan echter wel aan de hand van een schriftelijke aanvraag bij de ambtenaar die het huwelijk voltrekt of later bij het register van de burgerlijke stand haar eigen geslachtsnaam vooraf doen gaan aan die van haar man (art. 187 TBW). Stel mevrouw Özkan gaat met meneer Kaya trouwen in Turkije, dan staat zij voor twee mogelijkheden:

  1. Haar meisjesnaam verandert in Kaya.
  2. Haar geslachtsnaam wordt Özkan Kaya.

In beide gevallen wordt de achternaam van mevrouw gewijzigd. Omdat mevrouw Özkan in bezit is van een vreemde nationaliteit, is het Nederlandse naamrecht niet van toepassing.

Conform art. 10:19 BW wordt de naam van een vreemdeling bepaald door het recht van de staat, waarvan hij de nationaliteit heeft. Dus de geslachtsnaam van mevrouw Özkan wordt in de gemeentelijke Basisregistratie Personen op basis van haar Turkse huwelijksakte gewijzigd. Indien de geboorte van mevrouw Özkan ook staat geregistreerd in de Nederlandse registers van de burgerlijke stand, dan wordt er ook een latere vermelding van haar geslachtsnaamswijziging toegevoegd.

2.2 Nederlander trouwt met een vreemdeling in het buitenland

Het verhaal verloopt echter anders als de hoofdpersoon mevrouw Özkan naast haar Turkse nationaliteit ook in bezit is van de Nederlandse.

Conform art. 10:20 BW wordt de geslachtsnaam van een persoon die de Nederlandse nationaliteit bezit, ongeacht de vraag of hij nog een andere nationaliteit heeft, bepaald door het Nederlands recht. Dit geldt ook indien vreemd recht van toepassing is op de familierechtelijke betrekkingen waarvan het ontstaan of het tenietgaan gevolg kan hebben voor de geslachtsnaam. Hieruit zou men concluderen dat het Nederlandse naamrecht van toepassing is op de geslachtsnaam van mevrouw Özkan. Dit zou betekenen dat de geslachtsnaamswijziging niet zou worden erkend, omdat het Nederlands recht dit niet kent.

Echter kent art. 10:24 BW een belangrijke uitzondering op de hoofdregel van art. 10:20 BW. Indien de geslachtsnaam als gevolg van een buiten Nederland tot stand gekomen verandering in de persoonlijke staat is gewijzigd en is neergelegd in een overeenkomstig de plaatselijke voorschriften door een bevoegde instantie opgemaakte akte, worden de aldus gewijzigde geslachtsnaam in Nederland erkend. De erkenning kan niet wegens onverenigbaarheid met de openbare orde worden geweigerd op de enkele grond dat een ander recht is toegepast dan uit de bepalingen van deze wet zou zijn gevolgd. Dit betekent dat de geslachtsnaamswijziging van de Turks-Nederlandse mevrouw Özkan wordt erkend in Nederland. En haar nieuwe geslachtsnaam zal worden geregistreerd indien zij hiermee instemt. Hiervoor is het voldoende dat zij langsgaat bij haar eigen woongemeente met haar Turks huwelijksakte. Na het laten registreren van haar buitenlands huwelijk, krijgt zij van de ambtenaar een verklaring van rechtskeuze [1]voorgelegd. Mevrouw Özkan mag kiezen of zij de buitenlandse geslachtsnaamswijziging in Nederland wel of niet laat registreren. Wanneer ze kiest voor het laatste, dan behoudt ze haar eigen meisjesnaam. Het is belangrijk om te weten dat deze keuze eenmalig kan worden gemaakt en achteraf niet meer kan worden teruggedraaid.

Tot slot…

Al met al wordt het ook uit het artikel erg duidelijk dat de spelregels van zowel het naamgebruik als de naamswijziging erg verwarrend en heel uitgebreid kunnen zijn. Hiermee wordt ook verklaard waarom er veel onjuiste uitspraken rondgaan binnen een groot deel van de bevolking. Echter is het bezitten van de juiste kennis over bepaalde onderwerpen enorm belangrijk. Kennis is immers macht.

[1] Voluit: verklaring van rechtskeuze voor het toepasselijke naamrecht na huwelijk in het buitenland